Bezpieczne dokręcanie

Wszędzie tam, gdzie śruby powinny być dokręcone określonym momentem stosuje się klucze dynamometryczne

Pneumatyczne klucze udarowe czy klucze dynamometryczne, należą do najpopularniejszych narzędzi profesjonalnych. Dzięki nim można usprawnić i przyspieszyć pracę, a także uniknąć problemów związanych np. z zerwanym gwintem.

 - Narzędzia pneumatyczne i dynamometryczne, stosowane w serwisach samochodowych, powinny charakteryzować się prostotą obsługi i szeroko rozumianą odpornością. Dotyczy to zarówno zabrudzeń, jak i uszkodzeń, spowodowanych upadkiem lub przejechaniem przez naprawiany pojazd – podkreśla Krzysztof Pogorzelec z serwisu samochodowego Autim.

Równie ważną rzeczą, jego zdaniem, jest łatwość ich czyszczenia i konserwacji. Ponadto narzędzia te powinny być odporne na zastosowanie nieodpowiednio przygotowanego powietrza oraz cechować się wysokim bezpieczeństwem obsługi, uniemożliwiając przypadkowe uruchomienie. Zastosowane do ich budowy tworzywa muszą posiadać wysoką odporność na paliwa, oleje, rozpuszczalniki, i inne środki chemiczne stosowane w warsztacie.

- Ważną cechą jest także możliwie długie utrzymanie parametrów początkowych. W przypadku narzędzi pneumatycznych jest to zachowanie sprawności oraz odpowiednio wysokiego momentu obrotowego, zarówno podczas dokręcania jak i odkręcania  – dodaje Krzysztof Pogorzelec. - Natomiast narzędzia dynamometryczne powinny jak najdłużej zachować możliwość precyzyjnego ustawienia. Dzięki temu, nie będą one wymagać częstej kalibracji oraz umożliwią precyzyjną pracę.

Pnematyczne i dynamometryczne

Podstawowym parametrem, jaki jest podawany przez producentów kluczy udarowych, jest maksymalny moment obrotowy, z jakim klucz jest w stanie dokręcić i odkręcić śrubę lub nakrętkę. W wypadku najpopularniejszych kluczy pistoletowych z kwadratem ½” najtańsze modele osiągają moment na poziomie 300 Nm. Droższe klucze profesjonalne osiągają już wartości o wiele wyższe - rzędu 500 – 800 Nm. Najnowsze zaś osiągają moment na poziomie 1300 Nm (np. marki Frame). By uzmysłowić, jak są wytrzymałe, wystarczy proste porównanie - maksymalny moment obrotowy osiągany przez silnik benzynowym 1600 cmsześc., w seryjnie produkowanym samochodzie osiąga wartość między 120 Nm, a 160 Nm.

Na taką różnorodność składa się wiele czynników. Jednym z nich są parametry sprężonego powietrza, które zasila narzędzia (czystość, naolejenie, stabilność ciśnienia, średnica węża zasilającego). Zasadniczy wpływ na osiąganie przez klucze deklarowanych parametrów ma także właściwa precyzja wykonania, spasowania i montażu poszczególnych elementów. Dlatego należy dokładnie przyjrzeć się kupowanym narzędziom.

Tanie, klucze amatorskie produkowane są z kiepskiej jakości materiałów i bardzo często ich jakość pozostawia wiele do życzenia. Natomiast profesjonalne klucze udarowe wykonane są z materiałów bardzo wysokiej jakości, wszystkie elementy są odpowiednio dopasowane, powierzchnie współpracujące idealnie do siebie przylegają, a wszelkie zanieczyszczenia są usuwane przed montażem urządzenia, który jest realizowany z zachowaniem najwyższych standardów produkcji.

Innym ważnym elementem wpływającym moment obrotowy stanowi zastosowany w nim system udarowy. Istnieje kilka ich typów stosowanych w kluczach, od bardzo prostych, z pojedynczym elementem udarowym do bardzo wyrafinowanych konstrukcji generujących stały poziom udaru w całym zakresie prędkości obrotowej.

Jednak nie zawsze mamy możliwość skorzystania z klucza pneumatycznego – i nie musi na to wpływać niedostępność sprężonego powietrza. Czasami wynika to bowiem z potrzeby zastosowania mniejszego momentu obrotowego, przy dokładniejszych pracach. W takim momencie nieodzownym narzędziem pracy okaże się klucz dynamometryczny. Dzięki jego zastosowaniu możliwe staje się precyzyjne dokręcenie elementów wszędzie tam, gdzie nadmiar siły może powodować zerwanie gwintów, zaś niedostateczne jej użycie powodować nietrwałość łączenia. Dotyczy to nie tylko elementów silnika i karoserii, ale również kół, gdzie niedokładne dokręcenie może prowadzić do uszkodzenia tarcz hamulcowych.

Za działanie klucza odpowiedzialna jest regulowana sprężyna, która po osiągnięciu wybranego przez użytkownika momentu obrotowego wysprzęgla klucz, powodując jego przeskok i kliknięcie. Siłę przy jakiej to nastąpi z łatwością nastawiamy dzięki pierścieniowi znajdującemu się w rączce klucza. Co ważne: możemy ją w łatwy sposób skontrolować poprzez odczyt wartości wskazanej na umieszczonym w rękojeści okienku ze skalą. Aby zabezpieczyć ustawioną wartość, klucz zazwyczaj wyposażony jest w pierścień blokujący.

- Przed pierwszym użyciem kluczy dynamometrycznych zalecamy zapoznanie się z instrukcją obsługi. Jest to szczególnie ważne, gdyż klucz taki jest precyzyjnym urządzeniem pomiarowym i na jego dokładność wpływa sposób użytkowania. Najczęstszym błędem popełnianym podczas użytkowania klucza dynamometrycznego jest niezerowanie nastawienia klucza i pozostawienie go na dłuższy czas z nastawionym dużym momentem. Powoduje to długotrwałe obciążenie sprężyny głównej klucza i zmianę jej właściwości, co wpływa na dokładność klucza. Zalecamy, aby po każdym użyciu klucza zluzować sprężynę, ustawiając najmniejszy możliwy moment na podziałce klucza – podkreśla Paweł Woch, właściciel P.W. Techsam Woch Sp.J.

Neo-klucze

Jako przykład kluczy dynamometrycznych posłużyć mogą urządzenia marki Neo. Są one dostępne w 4 wersjach zakresu pracy oraz długości dźwigni: 10-60 Nm (39 0mm), 20-100 Nm (420 mm), 40-200 Nm (525 mm) oraz 60-320 Nm (600 mm). W kluczach do 100 Nm napęd przekazywany jest poprzez kwadrat 3/8”, w pozostałych dwóch wersjach ½”. Poza doborem odpowiedniego zakresu obrotów należy zwrócić uwagę na długość ramienia klucza. Wpływa ono znacząco na przeniesienie siły i często może być zwodnicze. Dlatego lepiej czytać wskazania na kluczu, niż polegać na własnych odczuciach.

Ponieważ klucz dynamometryczny jest narzędziem mechanicznym, warto zwrócić również uwagę na takie elementy, jak materiał z jakiego został wykonany, tolerancja klucza oraz mechanizm grzechotki. Klucze Neo wykonane są ze stali chromowo-wanadowej, a grzechotka wyposażona jest w mocny, 24 stopniowy mechanizm zapadkowy. Producent określa błąd wskazania klucza na niskim poziomie +/- 4 proc. Warto przy tym pamiętać, że aby zapewnić trwałość i dokładność wskazań każdego klucza dynamometrycznego nie należy przechowywać go ze sprężyną ustawioną na maksymalne wartości.

Klucz dynamometryczny stanowi ciekawą propozycję nie tylko dla profesjonalistów, ale również dla amatorów, którzy sami naprawiają swój sprzęt motoryzacyjny. Niejednokrotnie pozwoli im uniknąć problemów i wydatków związanych np. z zerwanym gwintem aluminiowym, dając w zamian dużo radości z wykonanej własnoręcznie pracy.

O jeden ząbek

Klucze najwyższej klasy oferuje także spółka Toya SA. Są to klucze marki Yato. Są one wykonane

ze stali chromowo wanadowej, co zapewnia trwałość i wytrzymałość. Posiadają mechaniczny naciągu zapadki dynamometrycznej, która po osiągnięciu żądanej siły dokręcania przeskakuje o jeden ząbek, wydając charakterystyczny dźwięk. Skala momentów umieszczona jest w rączce klucza, jej regulacja następuje poprzez obrót rękojeścią. Po ustawieniu żądanego momentu należy zablokować klucz zabezpieczeniem na końcu rączki. Klucze posiadają certyfikat GS oraz dokładność 3- 4 proc.

W ofercie dostępne są takie modele jak np. YT-0760 (1/2", 42-210 Nm), YT-0750 (3/8", 19-110 Nm), YT-0761 (1/2", 40-210 Nm) czy nowość - YT-0771 (3/4", 140-980 Nm). Ten ostatni to największy klucz dynamometryczny Yato, przeznaczony do obsługi samochodów ciężarowych i niezbędny w serwisach opon ciężarowych. Jego cena to 1350 zł plus 22 proc. VAT.

Skręt w prawo

Klucze dynamometryczne ma w swojej ofercie także firma P.W. Techsam Woch Sp.J. Są to produkty marki Jonnesway. Należy stosować je tylko do dokręcania śrub z prawym gwintem. Nie zalecane jest odkręcanie śrub, chociaż konstrukcja klucza na to pozwala, ze względu na możliwość uszkodzenia precyzyjnego systemu zapadek w mechanizmie grzechotkowym klucza.

Klucze Jonnesway posiadają skalę w niutonometrach (Nm) oraz w funtach na stopę (Ft/Lbs), szybką konwersję na inne jednostki umożliwia dołączona do każdego klucza tabela przeliczeniowa. Żądany moment ustawiany jest za pomocą obracanej, wygodnej rękojeści wykonanej z materiału antypoślizgowego.

Jak każde urządzenie pomiarowe klucze dynamometryczne wymagają kalibracji. Każdy klucz powinien być kalibrowany raz w roku, a w przypadku intensywnego użytkowania nawet dwa razy w roku lub co ok. 5000 operacji.

Spółka oferuje więc klucze do dokręcania śrub z określonym momentem np.T07030N (1/4”, 6-30 Nm), T07110N (3/8”, 19-110 Nm), T07210N (1/2", 40-210 Nm), T07350N (1/2”, 70-350 Nm), T07500N (3/4”, 100-500 Nm), T07700N (3/4”, 140-700 Nm) czy T07980N (3/4”, 140-980 Nm). Ich ceny wynoszą od 219 zł do 1889 zł brutto.

Z kolei wszędzie tam, gdzie śruby dokręcane są ze stałym, niezmiennym momentem (np. linia produkcyjna lub montaż kół samochodowych w zakładach wulkanizacyjnych) Techsam proponuje klucze ze stałym momentem: T12108 (1/2”, 108 Nm) i T12135 (1/2”, 135 Nm). Kosztują 239 zł brutto.

Wymagającym klientom firma oferuje klucz dynamometryczny wyposażony w precyzyjną skalę z zestawem wymiennych płaskich końcówek i grzechotką 1/2" - T102001S (1/2" lub końcówki płaskie od 13 mm do 30 mm, 40-200 Nm), w cenie 939 zł brutto.

Pomiar z zegarem

Gedore zaś proponuje klucze dynamometryczne Dremometer typ AM-F. Mechanizm ten, dzięki jednoosiowemu położeniu miejsca siły i kwadratu napędu, sprawia, że obsługiwane są niemal bezbłędnie. Pojedyncza dźwignia umożliwia, w przeciwieństwie do innych kluczy, przykręcanie śrub bez odchylenia od ustalonych wartości i bez wpływu na dokładność poprzez trzymanie narzędzia poza rękojeścią.

W ofercie są np. klucze Mini (2-12 Nm), Dremometer (8-40 Nm, z pojedynczym kwadratem 3/8“ do kontrolowanego dokręcania w prawo), Dremometer (6-30 Nm, z pojedynczym kwadratem 1/4“ do kontrolowanego dokręcania w prawo) i Dremometer (20-120 Nm, z pojedynczym kwadratem 1/2“ do kontrolowanego dokręcania w prawo).

Oprócz tego dostępne są także klucze Torcofix z kwadratowym czopem napędowym i zintegrowaną grzechotką do kontrolowanego dokręcania w prawo i w lewo. Oferowane modele to np. K (1-850 Nm, 1/4", 3/8", 1/2" przetykane czworokąty grzybkowe, 3/4“ przetykany czworokąt), Z (2-750 Nm), US (1,1 - 810 Nm, przepychany czworokątny czop z główką grzybkową 1/4", 3/8", 1/2"). Dostępne są również klucze dynamometryczne TSN Slipper (3-125 Nm), w którym

precyzyjny mechanizm ślizga się, dokładnie przy osiągnięciu nastawionej wartości momentu - przeciągnięcie nie jest możliwe oraz klucze ze wskaźnikiem zegarowym typ 83 (0,8-2000 Nm), z

z wbudowaną grzechotką, do kontrolowanego dokręcania w prawo i w lewo.

Pneumatyczna promocja

Ofertę kluczy dynamometrycznych i pneumatycznych ma także Kingtony Polska. Pierwszą grupę tworzą narzędzia do dokręcania śrub prawoskrętnych, z grzechotką z przełącznikiem lewo-prawo. Dopuszczalny błąd wskazania to 4 proc. Są to więc klucze o momencie od 5 do 1000 Nm (w zależności od modelu), o napędzie od ¼” do 1”, z 45 zębami i uchwytami (plastikowym bądź gumowym) oraz wyświetlaczem cyfrowym. W zależności od modelu kosztują od 228 zł do 2443 zł plus 22 proc. VAT.

W przypadku kluczy udarowych, pneumatycznych Kingtony proponuje model 33411-050 (1/2”, 678 Nm) oraz model 33621-075 (3/4”, 1016 Nm). Oba dostępne są w promocyjnych cenach, odpowiednio: 428 zł i 691 zł plus 22 proc. VAT.

PF

Komentarze

Nie ma jeszcze komentarza do tego arykułu