W tych kluczach precyzja to priorytet

Narzędzia dynamometryczne powinny jak najdłużej zachować możliwość precyzyjnego ustawienia

Klucze dynamometryczne należą do najpopularniejszych narzędzi profesjonalnych. Dzięki nim można usprawnić i przyspieszyć pracę. Aby jednak ich działanie było wystarczająco precyzyjne muszą, przynajmniej raz w roku, przejść kalibrację.

Krzysztof Pogorzelec z serwisu samochodowego Autim, podkreśla, że narzędzia dynamometryczne, stosowane w serwisach samochodowych, powinny charakteryzować się prostotą obsługi i szeroko rozumianą odpornością. Równie ważną rzeczą, jego zdaniem jest łatwość ich czyszczenia i konserwacji. Ponadto narzędzia te powinny być odporne na zastosowanie nieodpowiednio przygotowanego powietrza oraz cechować się wysokim bezpieczeństwem obsługi, uniemożliwiając przypadkowe uruchomienie. Zastosowane do ich budowy tworzywa muszą posiadać wysoką odporność chemiczną na paliwa, oleje, rozpuszczalniki, itp.

- Ponadto ważną cechą jest także możliwie długie utrzymanie parametrów początkowych. W przypadku narzędzi dynamometrycznych powinny jak najdłużej zachować możliwość precyzyjnego ustawienia. Dzięki temu, nie będą one wymagać częstej kalibracji oraz umożliwią precyzyjną pracę – dodaje K. Pogorzelec.

Mimo to, jak każde urządzenie pomiarowe, klucze dynamometryczne wymagają kalibracji. Każdy powinien być kalibrowany raz w roku, a w przypadku intensywnego użytkowania nawet dwa razy w roku lub co ok. 5000 operacji.

Sprawdzony każdy klucz

Świadectwo kalibracji posiadają wszystkie klucze marki Jonnesway oferowane firmę przez P.W. Techsam Woch. Sprawdzenie dokonywane jest według zaleceń normy DIN EN ISO 6789, zgodnie z którą dopuszczalna granica błędu wynosi +- 3 proc. Laboratorium pomiarowe spółki wyposażone jest w najwyższej klasy urządzenia pomiarowe pozwalające na precyzyjną kalibrację kluczy dynamometrycznych różnych producentów, w zakresach od 5 Nm do 1000 Nm. Paweł Woch, właściciel firmy, podkreśla, że firma dokonuje sprawdzenia przed sprzedażą każdego klucza dynamometrycznego wysyłanego do klienta.

Oferowane klucze Jonnesway należy stosować tylko do dokręcania śrub z prawym gwintem. Nie zalecane jest odkręcanie śrub, chociaż konstrukcja klucza na to pozwala, ze względu na możliwość uszkodzenia precyzyjnego systemu zapadek w mechanizmie grzechotkowym klucza. Klucze posiadają skalę w niutonometrach (Nm) oraz w funtach na stopę (Ft/Lbs), szybką konwersję na inne jednostki umożliwia dołączona do każdego klucza tabela przeliczeniowa. Żądany moment ustawiany jest za pomocą obracanej, wygodnej rękojeści wykonanej z materiału antypoślizgowego.

Spółka oferuje więc klucze do dokręcania śrub z określonym momentem np.T07030N (1/4”, 6-30 Nm), T07110N (3/8”, 19-110 Nm), T07210N (1/2", 40-210 Nm), T07350N (1/2”, 70-350 Nm), T07500N (3/4”, 100-500 Nm), T07700N (3/4”, 140-700 Nm) czy T07980N (3/4”, 140-980 Nm). Ich ceny wynoszą od 219 zł do 1889 zł brutto.

Z kolei wszędzie tam, gdzie śruby dokręcane są ze stałym, niezmiennym momentem (np. linia produkcyjna lub montaż kół samochodowych w zakładach wulkanizacyjnych) Techsam proponuje klucze ze stałym momentem: T12108 (1/2”, 108 Nm) i T12135 (1/2”, 135 Nm). Kosztują 239 zł brutto.

Wymagającym klientom firma oferuje klucz dynamometryczny wyposażony w precyzyjną skalę z zestawem wymiennych płaskich końcówek i grzechotką 1/2" - T102001S (1/2" lub końcówki płaskie od 13 mm do 30 mm, 40-200 Nm), w cenie 939 zł brutto.

Coroczna kalibracja

Natomiast spółka Stahlwille Polska oferuje nowy system pomiarowy M/a/n/u/t/o/r/k, który pozwala wyeliminować problem przesunięcia punktu przyłożenia siły, istniejący przy stosowaniu praktycznie wszystkich systemów, które podczas kalibracji oddziałują na rękojeść klucza dynamometrycznego. Może to prowadzić do dalszego pogorszenia dokładności pomiaru o nawet 1 proc. Natomiast dokładność odczytu w tym przypadku wynosi +- 0,5  proc., gdyż kalibrowany klucz dynamometryczny pozostaje podczas całej kalibracji nieruchomo w tej samej pozycji.

Inną propozycją jest elektroniczny przyrząd kontrolny Sensotork 7707 W, który dzięki niewielkim rozmiarom może być stosowany jako mobilne laboratorium kalibracyjne. Zresztą Stahlwille zapewnia wysokiej jakości serwis kalibracji kluczy dynamometrycznych nr 7707 W. Na podstawie zawartych umów o współpracy raz w roku wysyła wymienny przetwornik pomiarowy do użytkownika. Dopiero po jego otrzymaniu przetwornik należy przesłać do firmy celem kalibracji. Stahlwille zapewnia narzędzie zastępcze, a więc nigdy nie naraża na bezproduktywne postoje.

Skorzystać można więc z bogatej oferty kluczy dynamometrycznych. Klucz dynamometryczny Sensotork nr 712 oraz nr 713 z pomiarem kąta stworzony został w oparciu o nową i innowacyjną technologię. Produkt charakteryzuje szeroki zakres zastosowań oraz możliwość dokonywania pomiarów szybko i z minimalną granicą błędu.

Z kolei elektroniczno-mechaniczny klucz dynamometryczny nr 730D jest połączeniem zalet charakterystycznych dla klikowego klucza dynamometrycznego z zaletami modelu elektronicznego. Gdy żądany moment dokręcania zostaje osiągnięty, elektroniczny mechanizm wyzwalający powiadamia poprzez odczuwalne szarpnięcie i słyszalny sygnał kliku. Osiągnięty moment zostaje zarejestrowany na wyświetlaczu i może być zapisany w rejestrze danych w celu dalszej analizy lub przesłania do PC poprzez kabel USB. Ustawianie, wyświetlanie i przechowywanie pomiarów odbywa się nośnikiem elektronicznym.

Odchylenia zaś mogą być ustawiane indywidualnie dla każdego połączenia, a sygnalizacja kolorami na wyświetlaczu informuje o osiągnięciu wartości granicznych. W przypadku wprowadzenia do pracy niestandardowych przedłużeń klucz dynamometryczny automatycznie przelicza wartości bez konieczności manualnego wprowadzania danych. Automatyczna blokada chroni przed nieumyślną zmianą danych. Klucz spełnia wymogi normy DIN EN ISO 6789.

Inną propozycją jest mechaniczny klucz dynamometryczny nr 730N. Podstawą jego konstrukcji jest nowoczesny mechanizm „szybkiej nastawy”. Moment wyzwalający jest zadawany precyzyjnie i błyskawicznie za pomocą pokrętła ustalającego umieszczonego w końcu rękojeści. Żądaną wartość momentu ustawia się przez wyciągnięcie pokrętła ustalającego z pozycji zablokowanej, a następnie jego pokręcanie do momentu osiągnięcia wymaganej wartości. Precyzyjna nastawa osiągana jest poprzez ustawiania wartości na skali obrotowej także za pomocą pokrętła. Po ustawieniu żądanej wartości należy docisnąć zwrotnie pokrętło ustalające w pozycję zablokowania, w celu zabezpieczenia mechanizmu przed przypadkowym przestawieniem.

Jeden z czterech

Jako przykład kluczy dynamometrycznych posłużyć mogą także urządzenia marki Neo. Są one dostępne w 4 wersjach zakresu pracy oraz długości dźwigni: 10-60 Nm (390mm), 20-100 Nm (420 mm), 40-200 Nm (525 mm) oraz 60-320 Nm (600 mm). W kluczach do 100 Nm napęd przekazywany jest poprzez kwadrat 3/8”, w pozostałych 2 wersjach ½”. Poza doborem odpowiedniego zakresu obrotów należy zwrócić uwagę na długość ramienia klucza. Wpływa ono na przeniesienie siły i często może być zwodnicze.

Ponieważ klucz dynamometryczny jest narzędziem mechanicznym, warto zwrócić również uwagę na elementy takie jak materiał z jakiego został wykonany, tolerancja klucza oraz mechanizm grzechotki. Klucze Neo wykonane są ze stali chromowo-wanadowej, a grzechotka wyposażona jest w mocny, 24 stopniowy mechanizm zapadkowy. Producent określa błąd wskazania klucza na niskim poziomie +/- 4 proc. Warto przy tym pamiętać, że aby zapewnić trwałość i dokładność wskazań każdego klucza dynamometrycznego nie należy przechowywać go ze sprężyną ustawioną na maksymalne wartości. Świadectwo kalibracji posiada klucz 10-60 Nm (390 mm).

O jeden ząbek

Klucze najwyższej klasy oferuje także spółka Toya SA. Są to klucze marki Yato. Są wykonane

ze stali chromowo wanadowej, co zapewnia trwałość i wytrzymałość. Posiadają mechaniczny naciągu zapadki dynamometrycznej, która po osiągnięciu żądanej siły dokręcania przeskakuje o jeden ząbek, wydając charakterystyczny dźwięk. Skala momentów umieszczona jest w rączce klucza, regulacja następuje poprzez obrót rękojeścią. Po ustawieniu żądanego momentu należy zablokować klucz zabezpieczeniem na końcu rączki. Klucze posiadają certyfikat GS oraz dokładność 3- 4 proc. W ofercie dostępne są takie modele jak np. YT-0760 (1/2", 42-210 Nm), YT-0750 (3/8", 19-110 Nm), YT-0761 (1/2", 40-210 Nm) czy nowość - YT-0771 (3/4", 140-980 Nm). Ten ostatni to największy klucz dynamometryczny Yato, przeznaczony do obsługi samochodów ciężarowych i niezbędny w serwisach opon ciężarowych. Jego koszt to 1350 zł plus 22 proc. VAT.

Pomiar z zegarem

Gedore zaś proponuje klucze dynamometryczne Dremometer typ AM-F. Mechanizm ten, dzięki jednoosiowemu położeniu miejsca siły i kwadratu napędu, sprawia, że obsługiwane są niemal bezbłędnie. Pojedyncza dźwignia umożliwia, w przeciwieństwie do innych kluczy, przykręcanie śrub bez odchylenia od ustalonych wartości i bez wpływu na dokładność poprzez trzymanie narzędzia poza rękojeścią.

W ofercie są np. klucze Mini (2-12 Nm), Dremometer (8-40 Nm, z pojedynczym kwadratem 3/8“ do kontrolowanego dokręcania w prawo), Dremometer (6-30 Nm, z pojedynczym kwadratem 1/4“ do kontrolowanego dokręcania w prawo) i Dremometer (20-120 Nm, z pojedynczym kwadratem 1/2“ do kontrolowanego dokręcania w prawo).

Oprócz tego dostępne są także klucze Torcofix z kwadratowym czopem napędowym i zintegrowaną grzechotką do kontrolowanego dokręcania w prawo i w lewo. Oferowane modele to np. K (1-850 Nm, 1/4", 3/8", 1/2" przetykane czworokąty grzybkowe, 3/4“ przetykany czworokąt), Z (2-750 Nm), US (1,1 - 810 Nm, przepychany czworokątny czop z główką grzybkową 1/4", 3/8", 1/2"). Dostępne są również klucze dynamometryczne TSN Slipper (3-125 Nm), w którym

precyzyjny mechanizm ślizga się, dokładnie przy osiągnięciu nastawionej wartości momentu - przeciągnięcie nie jest możliwe oraz klucze ze wskaźnikiem zegarowym typ 83 (0,8-2000 Nm), z

z wbudowaną grzechotką, do kontrolowanego dokręcania w prawo i w lewo.

Proxxon w trzech rodzajach

Firma Lange Łukaszuk oferuje klucze dynamometryczne jednego z renomowanych niemieckich producentów - PROXXON GmbH. Podstawowym składnikiem przy wyrobie wszystkich elementów jest stal CrV 31 CrV3 z wysoką zawartością związków węgla dla zwiększenia twardości wykonywanych elementów.

W kluczach dynamometrycznych serii MICRO-Click zastosowano funkcję zapadkową i automatyczne zwolnienie. Trzy modele (5-30 Nm, 20-100 Nm oraz 40-200 Nm) wykonane są w zgodzie z normami ISO (chodzi tu o ISO 3120) / DIN, z tolerancją pomiaru +/- 3 proc. i dostarczane są przez Lange Łukaszuk wraz z świadectwem kalibracji (wyspecjalizowany zespół pracowników serwisu wykonuje kalibracji i wystawia specjalny dokument). Klucze wyposażone są w duże, czytelne skale do ustawiania pożądanej wartości poprzez pokręcanie umieszczonego na rancie końcówki uchwytu specjalnego pierścienia. Model MICRO-Click 30/S jest wykonany w standardzie ¼” z czworokątnym napędem zgodnym z ISO 3120. Pozwala dokręcać śruby w rozmiarach do M8 (SW 13 mm). Model – MICRO-Click 100/S – to klucz 3/8” z czworokątnym napędem, z zakresem 20-100 Nm. Znajduje szczególnie zastosowanie przy obsłudze motocykli. Trzeci i największy model to MICRO-Click 200/S wykonany w standardzie ½” dla momentów od 40 do 200 Nm.

(PF)

Dodaj komentarz